Historia
Lekcja 12 12.13.25
Temat: 13 grudnia 1981 roku – stan wojenny w Polsce.
- XLIV rocznica wprowadzenia stanu wojennego
w Polsce.
- Historia dla klasy VIII – stan wojenny 1981
(film dokumentalny).
- Powstanie Solidarności
- Strajki w Stoczni Gdańskiej i Kopalni Wujek
- Rola Lecha Wałęsy-1990 Prezydent RP
- Postać księdza Jerzego Popiełuszki.
- Okrągły stół – jako przepustka do demokracji.
- Cyfry rzymskie – przypomnienie.
Zadanie: Str.114 ćwiczenie 2.
XLIV rocznica wprowadzenia stanu wojennego
w Polsce
13 grudnia 1981 roku w Polsce wprowadzono stan wojenny, ogłoszony przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego (WRON) z gen. Wojciechem Jaruzelskim na czele. Był to okres, w którym władze komunistyczne, obawiając się rosnącej siły „Solidarności”, zdecydowały się na użycie siły wobec społeczeństwa.
Najważniejsze informacje:
- Stan wojenny trwał od 13 grudnia 1981 r. do 22 lipca 1983 r.
- Internowano ok. 10 tysięcy działaczy opozycji, w tym m.in. Lecha Wałęsę.
- Wprowadzono godzinę milicyjną, ograniczono swobody obywatelskie, zawieszono działalność organizacji i związków zawodowych.
- Wojsko i milicja kontrolowały ulice; zablokowano telefony, wprowadzono cenzurę informacji.
- Najtragiczniejszym wydarzeniem było pacyfikowanie kopalni „Wujek”, gdzie zginęło 9 górników.
- Stan wojenny był próbą utrzymania władzy przez komunistów i zahamowania działalności opozycji demokratycznej.
- rocznica (XLIV) przypomina o dramatycznych wydarzeniach tamtych lat oraz o walce Polaków o wolność i prawa obywatelskie.
Powstanie Solidarności
„Solidarność” to pierwszy w państwach komunistycznych niezależny od władz związek zawodowy, który powstał w Polsce w 1980 roku.
Najważniejsze informacje:
- Latem 1980 r. wybuchły masowe strajki w wielu zakładach pracy (m.in. w Stoczni Gdańskiej).
- Bezpośrednią przyczyną protestów były podwyżki cen i trudne warunki życia, ale strajkujący domagali się także wolności słowa, prawa do tworzenia niezależnych związków oraz poszanowania praw pracowniczych.
- Na czele strajku w Gdańsku stanął Lech Wałęsa.
- 31 sierpnia 1980 r. podpisano Porozumienia Sierpniowe, które pozwoliły na legalne powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (NSZZ „Solidarność”).
- „Solidarność” szybko stała się ruchem ogólnonarodowym, liczącym 10 milionów członków.
- Była symbolem walki o prawa obywatelskie, demokrację i przeciwstawiania się komunistycznej władzy w PRL.
- Działalność „Solidarności” znacząco przyczyniła się do późniejszego upadku komunizmu w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej.
Strajki w Stoczni Gdańskiej i Kopalni Wujek
Strajk w Stoczni Gdańskiej (sierpień 1980 r.)
- Wybuchły w sierpniu 1980 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina.
- Główną przyczyną były trudne warunki życia, podwyżki cen oraz brak wolności i praw pracowniczych.
- Na czele strajku stanął Lech Wałęsa, który wszedł na teren stoczni 14 sierpnia.
- Strajkujący domagali się m.in. wolnych związków zawodowych, prawa do strajku, wolności słowa i poprawy warunków pracy.
- W wyniku protestów podpisano Porozumienia Sierpniowe (31 VIII 1980) i powstał NSZZ „Solidarność” — pierwszy niezależny związek zawodowy w krajach komunistycznych.
Wydarzenia w Kopalni „Wujek” (grudzień 1981 r.)
- Doszło do nich 16 grudnia 1981 r., kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego.
- Górnicy z Kopalni „Wujek” w Katowicach rozpoczęli strajk w obronie internowanego działacza „Solidarności” — Jana Ludwiczaka.
- Władze PRL wysłały przeciw nim oddziały ZOMO i wojska.
- Podczas pacyfikacji użyto broni palnej.
- Zginęło 9 górników, a kilkudziesięciu zostało rannych.
- Wydarzenie to stało się symbolem brutalności władz stanu wojennego.
Podsumowanie:
Strajki w Stoczni Gdańskiej zapoczątkowały narodziny „Solidarności” i masowy ruch sprzeciwu wobec komunistycznej władzy, natomiast tragedia w kopalni „Wujek” pokazała, jak drastycznych środków użyła władza, by ten ruch zdławić.
Rola Lecha Wałęsy
Rola Lecha Wałęsy w „Solidarności” — notatka do zeszytu
Lech Wałęsa odegrał kluczową rolę w powstaniu i działalności „Solidarności”, stając się jednym z najważniejszych symboli walki o wolność w Polsce.
Najważniejsze informacje:
- Był pracownikiem Stoczni Gdańskiej i jednym z liderów strajku w sierpniu 1980 r.
- 14 sierpnia 1980 r. wszedł na teren stoczni i stanął na czele strajku, jednocząc robotników.
- Brał udział w negocjacjach z władzami PRL i 31 sierpnia 1980 r. podpisał Porozumienia Sierpniowe, które umożliwiły powstanie NSZZ „Solidarność”.
- Został przewodniczącym „Solidarności”, kierując ruchem, który szybko zrzeszył ok. 10 mln ludzi.
- Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany, ale nadal pozostawał symbolem oporu.
- Jego działalność miała ogromne znaczenie dla osłabienia komunizmu w Polsce.
- W 1983 r. otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla jako uznanie dla pokojowej walki „Solidarności”.
Lech Wałęsa był przywódcą, który potrafił zjednoczyć ludzi i stał się twarzą polskich dążeń do wolności i demokracji.
Postać księdza Jerzego Popiełuszki
Ksiądz Jerzy Popiełuszko (1947–1984) był jednym z najważniejszych duchownych wspierających „Solidarność” i opór społeczeństwa przeciwko władzom komunistycznym w PRL.
Najważniejsze informacje:
- Był kapłanem Archidiecezji Warszawskiej, związanym z parafią św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu.
- W czasie stanu wojennego prowadził Msze za Ojczyznę, podczas których mówił o prawdzie, wolności i godności człowieka.
- Wspierał robotników i działaczy „Solidarności”, udzielał pomocy rodzinom osób prześladowanych przez władze.
- Jego kazania były nagłaśniane w całej Polsce i stały się symbolem sprzeciwu wobec kłamstw i przemocy władzy komunistycznej.
- Władze PRL uważały go za niebezpiecznego przeciwnika – był inwigilowany i zastraszany przez Służbę Bezpieczeństwa.
- 19 października 1984 r. został porwany i zamordowany przez funkcjonariuszy SB.
- Jego śmierć wstrząsnęła Polską i jeszcze bardziej umocniła opór wobec reżimu.
- W 2010 r. został beatyfikowany przez Kościół katolicki.
Podsumowanie:
Ksiądz Jerzy Popiełuszko stał się symbolem odwagi, obrony praw człowieka i walki o wolność. Jego hasło „Zło dobrem zwyciężaj” do dziś jest ważnym przesłaniem dla wielu Polaków.
Okrągły stół – jako przepustka do demokracji
Okrągły Stół to rozmowy prowadzone od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 r. między przedstawicielami władz PRL, opozycji z „Solidarności” oraz Kościoła katolickiego. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Polski.
Najważniejsze informacje:
- Celem rozmów było znalezienie pokojowego sposobu zakończenia kryzysu politycznego i gospodarczego PRL.
- Po raz pierwszy władze komunistyczne usiadły do negocjacji z „Solidarnością”, którą wcześniej zwalczały.
- Ustalono legalizację NSZZ „Solidarność”, możliwość wydawania niezależnej prasy oraz stopniowe reformy polityczne.
- Zdecydowano o przeprowadzeniu częściowo wolnych wyborów do Sejmu i całkowicie wolnych do Senatu (4 czerwca 1989 r.).
- Wyniki wyborów okazały się ogromnym zwycięstwem „Solidarności” i początkiem końca systemu komunistycznego w Polsce.
- Okrągły Stół zapoczątkował proces przemian demokratycznych, które doprowadziły do powstania rządu Tadeusza Mazowieckiego – pierwszego niekomunistycznego premiera w bloku wschodnim.
Podsumowanie:
Okrągły Stół był przepustką do demokracji, ponieważ otworzył drogę do wolnych wyborów, pluralizmu politycznego i stopniowego demontażu systemu komunistycznego w Polsce. Stał się symbolem pokojowej i negocjowanej drogi do wolności.
Cyfry rzymskie – przypomnienie.
Cyfry rzymskie to dawny sposób zapisywania liczb, stosowany w starożytnym Rzymie. Do dziś używa się ich m.in. w numeracji rozdziałów książek, wieków, godzin na zegarach czy imion władców.
Podstawowe symbole
Symbol Wartość
I 1
V 5
X 10
L 50
C 100
D 500
M 1000
Zasady zapisywania liczb
Dodawanie
Gdy mniejsza cyfra stoi po większej – dodajemy.
VI = 5 + 1 = 6
XV = 10 + 5 = 15
Odejmowanie
Gdy mniejsza cyfra stoi przed większą – odejmujemy.
Stosuje się tylko te kombinacje:
IV = 4
IX = 9
XL = 40
XC = 90
CD = 400
CM = 900
Powtarzanie symboli
I, X, C i M można powtórzyć maksymalnie trzy razy (np. III = 3, XXX = 30).
Symbole V, L i D nie powtarzają się.
Przykłady liczb
12 → XII
28 → XXVIII
49 → XLIX
73 → LXXIII
2024 → MMXXIV
Język polski
Lekcja 12 12.06.25
Temat: SZTUKA I KULTURA -wprowadzenie do rozdziału.
1.Sztuka i kultura
- Główne dziedziny sztuki:
- Poezja
- Teatr
- Malarstwo
- Film
- Muzyka
- Inne rodzaje sztuki:
- Rzeźba
- Architektura
- Fotografia
- Taniec
- Sztuki użytkowe (design)
4.Rola sztuki w kulturze:
- rozwija wrażliwość i wyobraźnię,
- przekazuje wartości i tradycje,
- pomaga zrozumieć człowieka i świat,
- może pełnić funkcję edukacyjną lub rozrywkową.
1.Sztuka i kultura
- Sztuka to działalność człowieka polegająca na tworzeniu dzieł wyrażających emocje, idee i wyobraźnię. Jej celem może być piękno, wywoływanie przeżyć, przekazywanie treści lub komentowanie rzeczywistości.
- Kultura to całokształt materialnych i duchowych osiągnięć społeczeństwa – obejmuje wartości, tradycje, język, obyczaje i sztukę.
- Główne dziedziny sztuki:
- Poezja – literatura posługująca się rytmem, rymem i środkami artystycznymi; wyraża emocje i refleksje autora.
Funkcje poezji: wyrażanie uczuć, refleksji, komentowanie świata, budzenie emocji.
- Teatr – sztuka sceniczna, w której aktorzy przedstawiają historię poprzez grę, ruch i słowo.
- Rodzaje teatru: dramatyczny, muzyczny, operowy, balet, teatr lalek.
- Funkcje teatru: opowiadanie historii, ukazywanie konfliktów, wychowywanie i skłanianie do refleksji.
- Malarstwo – sztuki plastyczne polegające na tworzeniu obrazów przy użyciu farb; przedstawia świat realistycznie lub symbolicznie.
- Główne rodzaje malarstwa: portretowe, pejzażowe, martwa natura, historyczne, religijne, abstrakcyjne.
- Funkcje: zachowywanie wyglądu świata, ekspresja twórcy, dekoracja, przekazywanie znaczeń.
- Film – sztuka audiowizualna łącząca obraz, dźwięk i montaż; służy opowiadaniu historii i wywoływaniu emocji.
- Główne gatunki filmowe: dramat, komedia, horror, fantasy, dokument, animacja, thriller.
- Funkcje filmu: rozrywka, edukacja, komentowanie rzeczywistości, wzbudzanie emocji.
- Muzyka – sztuka dźwięków, oparta na rytmie, melodii i harmonii; może służyć rozrywce, wyrażaniu uczuć lub budowaniu nastroju.
- Główne gatunki muzyki – od muzyki klasycznej, przez jazz, rock, aż po muzykę filmową i elektroniczną.
- Funkcje muzyki: wyrażanie emocji, budowanie nastroju, towarzyszenie obrzędom, rozrywka.
- Inne rodzaje sztuki:
- Rzeźba – Rzeźba to sztuka trójwymiarowa, polegająca na kształtowaniu materiałów (kamień, drewno, metal, glina). Może przedstawiać postacie ludzkie, zwierzęta, formy abstrakcyjne.
- Techniki: dłutowanie, modelowanie, odlewanie, konstruowanie
- Funkcje: ozdobna, symboliczna, religijna, pamiątkowa.
- Architektura – Architektura to sztuka projektowania budynków i przestrzeni. Łączy funkcjonalność z estetyką.
Obejmuje domy, świątynie, pałace, nowoczesne wieżowce, przestrzeń miejską. - Funkcje: użytkowa (służy ludziom), estetyczna (kształtuje otoczenie), symboliczna (wyraża wartości).
- Fotografia – Fotografia polega na utrwalaniu obrazu przy użyciu światła. Może być artystyczna, reporterska, dokumentalna, modowa, portretowa.
- Funkcje: dokumentacja rzeczywistości, ekspresja twórcy, przekazywanie informacji.
- Taniec – Taniec to sztuka ruchu, w której ciało staje się narzędziem ekspresji. Łączy muzykę, emocje i choreografię.
-
Rodzaje tańca: balet, taniec współczesny, towarzyski, ludowy, hip-hop.
Funkcje: wyrażanie uczuć, opowiadanie historii, obrzędy, rozrywka.
- Sztuki użytkowe (design) – To projektowanie przedmiotów codziennego użytku tak, aby były funkcjonalne i piękne. Obejmuje wzornictwo, modę, grafikę.
- Funkcje: praktyczne, estetyczne, organizujące codzienne życie.
4.Rola sztuki w kulturze:
- rozwija wrażliwość i wyobraźnię,
- przekazuje wartości i tradycje,
- pomaga zrozumieć człowieka i świat,
- może pełnić funkcję edukacyjną lub rozrywkową.